Pháp lý doanh nghiệp · Lao động

Nội quy lao động 2026: 4 hình thức kỷ luật, vì sao cấm phạt tiền

Nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ vẫn treo bảng “đi muộn phạt 50 nghìn” và tin rằng như thế là có kỷ luật. Theo Bộ luật Lao động 2019, đó lại là một vi phạm của chính người sử dụng lao động. Bài này tóm tắt khung pháp lý nội quy và kỷ luật lao động, tình trạng đến tháng 11/2026.

Đăng ngày 16/11/2026 · Lại Thế Vũ · Đọc khoảng 10 phút

Nội quy lao động 2026: bốn hình thức kỷ luật và quy định cấm phạt tiền người lao động
Kỷ luật lao động có bốn bậc do luật định. Phạt tiền và cắt lương không nằm trong số đó.

Nội quy lao động là văn bản mà nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ chỉ nghĩ tới khi đã có chuyện: một nhân viên vi phạm, muốn xử lý thì mới phát hiện mình không có căn cứ. Bộ luật Lao động 2019 (số 45/2019/QH14, hiệu lực từ 01/01/2021) và Nghị định 145/2020/NĐ-CP đặt ra một khung khá rõ: khi nào phải có nội quy bằng văn bản, phải đăng ký, được dùng hình thức kỷ luật nào và tuyệt đối không được làm gì. Tóm tắt dưới đây là tình trạng đến tháng 11/2026.

1. Khi nào nội quy bắt buộc bằng văn bản

Theo Điều 118 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động phải ban hành nội quy lao động. Ranh giới nằm ở con số 10 người lao động:

Quy môHình thức nội quyĐăng ký
Từ 10 người lao động trở lênBắt buộc bằng văn bảnPhải đăng ký với cơ quan quản lý lao động cấp tỉnh
Dưới 10 người lao độngKhông bắt buộc bằng văn bản; phải thỏa thuận nội dung kỷ luật, trách nhiệm vật chất trong hợp đồng lao độngKhông bắt buộc

Điều quan trọng với doanh nghiệp nhỏ: không có nội quy hoặc không có thỏa thuận trong hợp đồng thì gần như không có căn cứ để xử lý kỷ luật. Luật cấm xử lý kỷ luật đối với hành vi không được quy định trong nội quy, hợp đồng lao động hoặc pháp luật. Nội quy là “danh sách những gì bạn được phép xử lý”.

2. Nội dung và thủ tục đăng ký nội quy

Nội quy không được trái pháp luật và phải có các nhóm nội dung chính (Điều 118, chi tiết tại Nghị định 145/2020):

Trước khi ban hành hoặc sửa, phải tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở (nếu có), và thông báo, niêm yết những nội dung chính ở nơi làm việc. Với doanh nghiệp từ 10 người, hồ sơ đăng ký nộp trong 10 ngày kể từ ngày ban hành; nội quy có hiệu lực sau 15 ngày kể từ ngày cơ quan nhận đủ hồ sơ (Điều 119, 121). Dưới 10 người, hiệu lực do người sử dụng lao động quyết định trong nội quy.

Chưa chắc: sau sắp xếp bộ máy và chính quyền hai cấp năm 2025, đầu mối nhận hồ sơ ở một số địa phương đã thay đổi (thường là Sở Nội vụ, có nơi có thông tin về việc giao cấp xã). Hãy hỏi trực tiếp nơi doanh nghiệp đặt trụ sở trước khi nộp.

Bốn bậc hình thức kỷ luật lao động: khiển trách, kéo dài thời hạn nâng lương không quá 6 tháng, cách chức, sa thải; phạt tiền và cắt lương bị cấm
Theo Điều 124, 127 Bộ luật Lao động 2019, tình trạng đến tháng 11/2026.

3. Bốn hình thức kỷ luật duy nhất

Điều 124 Bộ luật Lao động 2019 chỉ cho phép bốn hình thức, xếp từ nhẹ đến nặng:

  1. Khiển trách.
  2. Kéo dài thời hạn nâng lương không quá 6 tháng.
  3. Cách chức.
  4. Sa thải, chỉ áp dụng cho các trường hợp luật liệt kê ở Điều 125, ví dụ trộm cắp, tham ô, sử dụng ma túy tại nơi làm việc; tiết lộ bí mật kinh doanh; tự ý bỏ việc 5 ngày cộng dồn trong 30 ngày hoặc 20 ngày cộng dồn trong 365 ngày không có lý do chính đáng.

Ngoài bốn hình thức này, mọi “hình thức” khác như phạt tiền, trừ lương, bắt viết bản kiểm điểm công khai kèm bêu tên, đều không phải hình thức kỷ luật lao động hợp pháp. Thời hiệu xử lý là 6 tháng kể từ ngày xảy ra vi phạm, và 12 tháng với vi phạm liên quan tài chính, tài sản, tiết lộ bí mật (Điều 123).

Bìa sách Công Thức Giúp Lãnh Đạo Thành Công

Đọc sâu hơn trong sách

Công Thức Giúp Lãnh Đạo Thành Công

49 công thức theo 7 trụ cột — từ dẫn dắt chính mình đến dẫn dắt một tổ chức tự vận hành

Ebook
1.108 trang
1.699.000đ
Khóa học video
học 2 năm
7.999.000đ
Combo Ebook + Video
tiết kiệm 1.098.000đ
8.600.000đ

Đọc thử miễn phí →

4. Vì sao cấm phạt tiền, cắt lương

Khoản 2 Điều 127 cấm người sử dụng lao động dùng hình thức phạt tiền, cắt lương thay cho việc xử lý kỷ luật lao động. Điểm hay bị hiểu sai:

Ghi “phạt 50 nghìn khi đi muộn” vào nội quy, hay được nhân viên ký đồng ý, cũng không làm việc phạt tiền trở thành hợp pháp.

Tiền lương là khoản trả cho công việc đã làm, không phải quỹ để người chủ trừ theo ý mình. Khoản duy nhất được trừ vào lương liên quan đến lỗi là bồi thường thiệt hại về dụng cụ, thiết bị, tài sản (Điều 102, 129), và mỗi tháng không quá 30% tiền lương sau khi trừ bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân.

Về mức xử phạt người sử dụng lao động: Nghị định 283/2026/NĐ-CP (hiệu lực 10/9/2026, thay Nghị định 12/2022) theo nguồn thứ cấp quy định phạt 20–40 triệu đồng với cá nhân, 40–80 triệu đồng với tổ chức, kèm buộc trả lại số tiền đã phạt hoặc đã trừ. Mức phạt này tôi ghi là chưa chắc, vì mới đối chiếu được một nguồn; nên kiểm nguyên văn trước khi dùng.

Cách làm thay: thưởng chuyên cần có điều kiện (quy chế thưởng, Điều 104), điểm thi đua, và khiển trách khi vi phạm lặp lại.

5. Trình tự xử lý kỷ luật để không bị lật ngược

Sai trình tự thì quyết định kỷ luật vẫn có thể bị tuyên trái luật. Theo Điều 122 và Nghị định 145/2020, cần đủ các yếu tố:

Số ngày thông báo trước cuộc họp và cách xử lý khi người lao động vắng mặt nên đối chiếu nguyên văn Nghị định 145/2020.

6. Bảng văn bản áp dụng và điểm chưa chắc

Văn bảnHiệu lựcÝ chính dùng trong bài
Bộ luật Lao động 45/2019/QH1401/01/2021Điều 118–121 nội quy; Điều 122–125 kỷ luật; Điều 127 cấm phạt tiền, cắt lương; Điều 102, 129 khấu trừ bồi thường
Nghị định 145/2020/NĐ-CP01/02/2021Chi tiết nội dung nội quy, hồ sơ đăng ký, trình tự xử lý kỷ luật
Nghị định 283/2026/NĐ-CP10/9/2026Xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực lao động, thay Nghị định 12/2022; mức phạt cụ thể: chưa chắc
Dự án luật sửa đổi Bộ luật Lao động và một số luậtChưa thông qua; dự kiến 01/3/2027Quốc hội nghe tờ trình 21/10/2026; dự thảo có sửa Điều 119, không sửa Điều 124, 127

Tình trạng đến tháng 11/2026; kỳ họp Quốc hội đang diễn ra, hãy kiểm lại trước khi nộp hồ sơ.

7. Checklist rà nội quy trước năm 2027

Bài viết để tham khảo, không thay tư vấn pháp lý; trước khi sa thải, nên hỏi luật sư lao động.

Video liên quan từ kênh Lại Thế Vũ – Dr Land

Nếu bạn thích nghe hơn đọc, các video dưới đây trên kênh YouTube của tôi bàn tiếp chủ đề này.

Video: 6 Chỉ Số Vàng Của Người Lãnh Đạo Giúp Xây Dựng Đội Ngũ Bán Hàng Ngàn Người►

6 Chỉ Số Vàng Của Người Lãnh Đạo Giúp Xây Dựng Đội Ngũ Bán Hàng Ngàn Người

Video: Bí Quyết Quản Trị: Kế Hoạch Là Danh Sách Việc Làm Hay Chiến Lược Rành Chiến Thắng?►

Bí Quyết Quản Trị: Kế Hoạch Là Danh Sách Việc Làm Hay Chiến Lược Rành Chiến Thắng?

Xem thêm video và đăng ký kênh YouTube Lại Thế Vũ – Dr Land →

Câu hỏi thường gặp

Công ty dưới 10 người có phải có nội quy lao động không?

Người sử dụng lao động vẫn phải có nội quy, nhưng nếu sử dụng dưới 10 lao động thì không bắt buộc ban hành bằng văn bản và không phải đăng ký. Khi đó nên thỏa thuận rõ nội dung kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất trong hợp đồng lao động, vì không có căn cứ thì không xử lý kỷ luật được.

Có được phạt tiền nhân viên đi muộn nếu nhân viên đã ký đồng ý không?

Không. Khoản 2 Điều 127 Bộ luật Lao động 2019 cấm dùng hình thức phạt tiền, cắt lương thay cho việc xử lý kỷ luật lao động. Ghi vào nội quy hay có chữ ký đồng ý cũng không làm việc phạt tiền trở thành hợp pháp. Có thể dùng điểm thi đua, thưởng chuyên cần có điều kiện, hoặc các hình thức kỷ luật luật định.

Khấu trừ lương để bồi thường thiệt hại có bị coi là phạt tiền không?

Khấu trừ lương để bồi thường thiệt hại về dụng cụ, thiết bị, tài sản là được phép theo Điều 102 và Điều 129, nhưng phải đúng trình tự bồi thường và mỗi tháng không quá 30% tiền lương sau khi trừ bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân. Đây là bồi thường, không phải phạt.

Luật lao động sửa đổi năm 2026 có thay đổi phần kỷ luật không?

Đến tháng 11/2026, dự án luật sửa đổi Bộ luật Lao động và một số luật liên quan đang được Quốc hội xem xét, chưa thông qua, dự kiến hiệu lực từ 01/3/2027. Theo dự thảo, các Điều 124 và 127 không bị sửa; Điều 119 về đăng ký nội quy nằm trong danh sách sửa, nội dung cụ thể chưa chắc.

Bìa sách Công Thức Giúp Lãnh Đạo Thành Công

Đọc sâu hơn trong sách

Công Thức Giúp Lãnh Đạo Thành Công

49 công thức theo 7 trụ cột — từ dẫn dắt chính mình đến dẫn dắt một tổ chức tự vận hành

Ebook
1.108 trang
1.699.000đ
Khóa học video
học 2 năm
7.999.000đ
Combo Ebook + Video
tiết kiệm 1.098.000đ
8.600.000đ

Đọc thử miễn phí →

Đọc tiếp

Lưu ý: Nội dung trên website mang tính cung cấp thông tin và chia sẻ kinh nghiệm, không phải khuyến nghị đầu tư. Mọi khoản đầu tư đều tiềm ẩn rủi ro mất vốn; hiệu quả trong quá khứ không đảm bảo cho kết quả tương lai. Khách hàng tự chịu trách nhiệm cho quyết định của mình và nên kiểm tra pháp lý với đơn vị chuyên môn trước khi giao dịch.
Nhắn Messenger 0969 872 012